Voor een houten buitenkeuken gebruik je gekookte lijnolie (lijnoliefirnis) of een houtolie op basis van tungolie. Het grote verschil zit in de droogtijd. Gekookte lijnolie is bij 20 graden na ongeveer 24 uur droog, terwijl pure, rauwe lijnolie volgens fabrikant Kreidezeit pas na een aantal weken volledig is doorgedroogd. Pure tungolie heeft een à twee weken per laag nodig, een kant-en-klare terrasolie met droogstoffen kun je na 16 tot 24 uur overschilderen. Voor een keuken waarop je deze week nog wilt koken, kies je dus altijd een olie met droogstoffen.
Hier vind je de verschillen per soort, de droogtijden op een rij en het onderhoudsritme voor douglashout, als onderdeel van de handleiding hoe je je buitenkeuken onderhoudt.
Rauwe lijnolie of gekookte lijnolie?
Voor een buitenkeuken is gekookte lijnolie de bruikbare variant van de twee. Rauwe lijnolie trekt weliswaar het diepst in het hout, maar de droogtijd is een echt probleem: het Duitse portaal hausgarten.net rekent met minimaal een week voor de eerste laag, natuurverffabrikant Kreidezeit schrijft dat met pure lijnolie behandeld hout pas na een aantal weken volledig is doorgedroogd. De opgaven lopen uiteen, en dat is precies het punt: hoe zuiverder de olie, hoe langzamer de oxidatie.
Gekookte lijnolie is lijnolie met toegevoegde droogstoffen en is volgens Kreidezeit bij 20 graden en 60 procent luchtvochtigheid na ongeveer 24 uur droog en overschilderbaar, op looizuurrijk hout zoals eiken na 48 uur. Een behandeling krijg je daarmee in een weekend klaar. Volledig uitgehard is de firnis na ongeveer vier weken; in die tijd ontzie je het oppervlak en houd je water op afstand.
Twee dingen moet je weten. Kleurloze firnis is pigmentvrij en laat uv-licht door, dus douglashout vergrijst eronder gewoon verder. En lijnolie vergeelt na verloop van tijd; Kreidezeit noemt dat „Dunkelgilbung” (donkervergeling).
De alternatieven: tungolie en hardwasolie
Tungolie is het sterkere alternatief voor lijnolie op plekken die veel water te verduren krijgen. De olie polymeriseert bij het drogen tot een hardere, meer waterafstotende laag dan lijnolie. Sehestedter Naturfarben omschrijft pure tungolie als hard en relatief bros, en daarom wordt hij vaak gemengd met de elastischere lijnolie.
Ook hier bepaalt de variant je tempo: pure tungolie heeft volgens Sehestedter een à twee weken nodig om te drogen, Hermann Sachse rekent met tot drie weken. Kant-en-klare terrasoliën met droogstoffen, zoals de terrashoutolie van Leinos op basis van lijnolie, zijn na 6 tot 8 uur droog en na 16 tot 24 uur overschilderbaar, zodat je de lagen in een dagritme opbouwt.
Hardwasolie combineert olie met plantaardige was en is vooral interessant voor werkbladen: de waslaag weert water en vuil af en voelt droog aan. Kijk bij hardwasolie naar de volledige samenstelling, want „olie” in de naam zegt weinig over de inhoud. Kort samengevat: de kast en de modules behandel je prima met gekookte lijnolie, voor het werkblad loont tungolie of hardwasolie. Wie het oliën van het werkblad achter zich wil laten, kiest bij ons uit de werkbladopties in sinterstone, 12 millimeter dik. Dat blijft zoals het geleverd is.
Droogtijden op een rij
| Olie | Droogtijd per laag (bij 20 graden) | Bron |
|---|---|---|
| Rauwe lijnolie | minimaal een week tot een aantal weken | hausgarten.net, Kreidezeit |
| Gekookte lijnolie | ca. 24 uur, op eiken 48 uur | Kreidezeit |
| Pure tungolie | 1 tot 2 weken, afhankelijk van de omstandigheden tot 3 weken | Sehestedter Naturfarben, Hermann Sachse |
| Terrasolie met droogstoffen | 6 tot 8 uur droog, na 16 tot 24 uur overschilderbaar | Leinos |
De temperatuur telt mee: onder 10 graden trekt olie slecht in en droogt hij taai, Kreidezeit en Leinos noemen 10 graden als ondergrens voor de verwerking. Plan het werk dus in het voorjaar of op een droge dag in de nazomer. In november beginnen levert je weinig op.
Waarom douglashout bescherming verdient
Douglashout is uit zichzelf een goede keuze als het gaat om de vraag welk hout bij een buitenkeuken past, en toch heeft het bescherming nodig. Het kernhout valt volgens DIN EN 350 in duurzaamheidsklasse 3, Europees geteeld douglashout in 3 tot 4, op een schaal van klasse 1 (minimaal 25 jaar) tot klasse 5 (minder dan 5 jaar). Concreet: onbehandeld gaat kernhout van douglas buiten 10 tot 15 jaar mee, zolang het niet in contact staat met de grond. Het spinthout, het lichtere buitenste deel, is een stuk gevoeliger. Elke houten buitenkeuken uit onze 22 standaardmodellen bouwen we daarom van aan twee kanten geschaafd en gedroogd hout. Dat houdt het vochtgehalte van het hout laag en het oppervlak dicht.
Onbehandeld douglashout vergrijst binnen een paar seizoenen tot zilvergrijs. Dat is puur optisch: de kleur verandert door uv-licht, en sommige klanten kiezen daar heel bewust voor. Wil je de warme, roodachtig blonde tint behouden, dan is jaarlijks oliën met een gepigmenteerde olie de weg. Als extra bescherming tegen vocht kun je er een nanocoating overheen laten aanbrengen.
Zo breng je de olie aan
Olie aanbrengen is eenvoudig werk, als je de volgorde aanhoudt. Echt leuk is het niet. Reken op een middag, olieachtige handen en een tuin die naar lijnolie ruikt, en dat elk jaar opnieuw. Om je een beeld te geven van het oppervlak: ons breedste model is 301 centimeter breed en 62 centimeter diep. Alleen het werkblad komt daarmee al op bijna 1,9 vierkante meter; met fronten en zijmodules is het grofweg 8,5 vierkante meter hout dat olie nodig heeft. Bij een verbruik van 0,05 tot 0,1 liter per vierkante meter per laag, zoals Kreidezeit dat voor gekookte lijnolie opgeeft, heb je dus 0,4 tot 0,85 liter per laag nodig.
Maak het hout schoon met water en groene zeep en laat het goed drogen. Werk dan met kwast of doek in de richting van de houtnerf, in dunne lagen. Dun betekent echt dun. Een werkblad van douglashout is bij ons 3 centimeter dik, maar de olie hoeft alleen de bovenste millimeters te verzadigen. Laat elke laag 10 tot 20 minuten intrekken en wrijf het overschot weg met een schone doek, anders blijven er plakkerige plekken die nooit uitharden.
Breng de tweede laag aan zodra de eerste droog is. Op werkbladen mag er een derde bij. Als ritme voor het West-Europese weer: de hele keuken eens per jaar in het voorjaar, het werkblad een tweede keer na de zomer. Schuren kun je bij het oliën overslaan; een tussenschuurbeurt is alleen nodig als houtvezels zijn opgestaan. Elke nieuwe laag versterkt gewoon de vorige.
Pas op met olievodden
Nog iets. De doeken waarmee je lijnolie of tungolie wegwrijft, kunnen spontaan ontbranden. Bij het drogen van deze oliën ontstaat warmte, en in een prop doeken hoopt die warmte zich op. De temperatuur loopt dan zo hoog op dat de stof begint te smeulen.
De Duitse brandweer van Walldorf zegt het zo: „Met lijnolie doordrenkte doeken zijn gevoelig voor zelfontbranding en zijn bij verkeerd gebruik vaak de oorzaak van branden.” Het advies van de brandweer: laat doeken uitgespreid aan de lucht drogen, want uit plat liggende stof kan de warmte ontsnappen. Wil je ze bewaren tot de volgende klus, doe dat dan in een luchtdicht afsluitbaar metalen blik buiten, ver weg van brandbaar materiaal, of in water, zoals Kreidezeit aanraadt. Van alle fouten bij het oliën is dit de gevaarlijkste, en hij gebeurt elk voorjaar opnieuw.
Veelgestelde vragen
Welke olie is het best voor een houten buitenkeuken?
De beste olie voor een houten buitenkeuken is gekookte lijnolie voor de kast en tungolie of hardwasolie voor het werkblad. Gekookte lijnolie droogt bij 20 graden in ongeveer 24 uur en voedt het douglashout, terwijl tungolie een hardere, meer waterafstotende laag vormt. Wil je het vergrijzen tegenhouden, neem dan een gepigmenteerde variant, want kleurloze olie laat uv-licht door.
Is lijnolie geschikt voor douglashout?
Lijnolie is geschikt voor douglashout, mits je gekookte lijnolie neemt. Die is volgens Kreidezeit bij 20 graden na ongeveer 24 uur droog, terwijl rauwe lijnolie minimaal een week tot een aantal weken plakkerig blijft. Houd er rekening mee dat kleurloze gekookte lijnolie uv-licht doorlaat: je buitenkeuken van douglashout vergrijst eronder gewoon verder. Met een gepigmenteerde olie behoud je de kleur.
Hoe vaak moet je een buitenkeuken van douglashout oliën?
Een buitenkeuken van douglashout olie je eens per jaar, het liefst in het voorjaar na een paar droge dagen bij minimaal 10 graden. Het werkblad verdient een tweede ronde na de zomer, omdat het meer water en etenswaren te verduren krijgt. De werkwijze: schoonmaken met groene zeep, laten drogen, een dunne nieuwe laag aanbrengen en het overschot na 10 tot 20 minuten wegwrijven.
Hoe lang moet lijnolie drogen?
Gekookte lijnolie moet bij 20 graden ongeveer 24 uur per laag drogen, op looizuurrijk hout zoals eiken 48 uur. Rauwe lijnolie is een ander verhaal: hausgarten.net rekent met minimaal een week, Kreidezeit met een aantal weken, afhankelijk van zuiverheid en laagdikte. Breng lijnolie daarom dun aan, wrijf het overschot na 10 tot 20 minuten weg en wacht met de volgende laag tot de vorige echt droog is.
Waarom vergrijst douglashout en hoe houd je dat tegen?
Douglashout vergrijst omdat uv-licht de bovenste houtvezels afbreekt; het is een kleurverandering, de sterkte blijft behouden. Tegenhouden kan met een gepigmenteerde olie of een beits die het uv-licht afschermt, jaarlijks aangebracht. Kleurloze olie voedt het hout, maar laat het vergrijzen toch toe. Vind je zilvergrijs mooi, dan kun je douglashout ook gewoon laten verweren.
